Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің
"Республикалық қан орталығы" ШЖҚ РМК

Емдік плазмаферез

Плазмаферез-бұл қанды тазартудың заманауи, қауіпсіз, ауыртпалықсыз және атравматикалық әдісі.


Плазмаферез - бұл сұйық фракцияны - жинақталған шлактары бар плазманы кейіннен алып тастау, жасушалық элементтерін қайтару және плазманы алмастырғыштармен алынған көлемді өтеу арқылы қанның бөлінуі. Ол иммунитеттің, метаболизмнің, интоксикацияның бұзылуынан туындаған ауруларды жалпы қабылданған терапияның тиімсіздігі жағдайында емдеу кешеніне кіреді.


Қан айналымының бұзылуына, токсиндердің (токсиндердің), антиденелер мен иммундық кешендердің қандағы концентрациясының жоғарылауына байланысты табиғи «тазарту» және қорғаныс жүйелерінің «блокадасы» пайда болады: бауырдың, бүйректің, өкпенің, иммунитет жүйесінің. Уытты заттар лимфа жүйесіне, қан ағымына енеді және қанда (плазмада) көп мөлшерде айналады.


Бұдан әрі олар ағзалардың зақымдануын тудыра, тіндерде жинақталады. Плазмаферез бұл процесті тоқтатуға мүмкіндік береді. Шлактар алдымен қаннан, содан кейін тіндерден шығарылады (құрғату әсері). Алынған плазманы өтеу кезінде қан сұйылтуға қол жеткізіледі. Капиллярлардағы (ұсақ тамырлардағы) тоқырау азаяды, тіндерден сұйықтықтың түсуі артады, бұл барлық органдарда қан айналымы мен тіндердің тыныс алуын жақсартуға көмектеседі.


Лечебное действие плазмафереза включает иммуностимулирующий, противовоспалительный, детоксицирующий эффекты за счет:

  • удаления циркулирующих иммунных комплексов, уменьшения концентрации антигенов, антител;
  • удаления микробов, токсинов, конечных продуктов обмена веществ (шлаков) с плазмой;
  • удаления факторов воспаления - простагландинов, тромбоксанов, лимфокинов;
  • удаления прокоагулянтов, криоглобулинов – веществ, повышающих свертываемость крови;
  • восстановления чувствительности клеточных рецепторов к гормонам, лекарствам – снижение дозы принимаемых лекарств, для достижения нужного эффекта;
  • нормализации микроциркуляции и реологии крови и восстановления нарушенного обмена веществ.

Плазмаферездің емдік әсері мыналардың есебінен иммунды ынталандырушы, қабынуға қарсы, уытсыздандырушы әсерлерді қамтиды:

  • айналымдағы иммундық кешендерді жою, антигендердің, антиденелердің концентрациясын азайту;
  • микробтарды, токсиндерді, зат алмасудың соңғы өнімдерін (шлактарды) плазмамен жою;
  • қабыну факторларын жою - простагландиндер, тромбоксандар, лимфокиндер;
  • прокоагулянттарды, криоглобулиндерді – қанның ұюын арттыратын заттарды алып тастау;
  • жасушалық рецепторлардың гормондарға, дәрілерге сезімталдығын қалпына келтіру - қажетті әсерге қол жеткізу үшін қабылданатын дәрілердің дозасын төмендету;
  • қанның микроциркуляциясы мен реологиясын нормалау және бұзылған метаболизмді қалпына келтіру.

Біздің қан орталығында плазмаферез екі негізгі әдіспен орындалады:

1. Дискретті (қолмен) плазмаферез центрифуганың және консерванты бар стерильді бір реттік гемоконтейнерлердің көмегімен жүргізіледі. Қан алынады, контейнерлер центрифугаланады, содан кейін плазма алынып, қан жасушалары пациентке қайтарылады. Сонымен қатар, алынған плазманың көлемін өтейтін тұзды ерітінділер құйылады. Бір ғана плазмаферез сеансында 300-600 мл плазма алынады. Бұл ең қол жетімді әдіс, 1 сессияның ұзақтығы – 2-2,5 сағат.

2. Автоматты (аппараттық) әдіс антикоагулянтты автоматты түрде берумен, плазманы автоматты іріктеумен және жасушалардың веноздық арнасына қайтарумен үйлестіре отырып, Hаemonetics PCS-2 (USA) аппаратының сепараторында алынатын қанның үздіксіз ағынын бөлуге негізделген. Аппараттық плазмаферез науқас үшін ең қолайлы және оның артықшылықтары бар:

қан үшін жүйені толтырудың аз көлемі

қан алудың, бөлінудің және жасушаларды қайтарудың үздіксіз циклі

қан жасушаларының аз жарақаттануы

пайдаланудың қарапайымдылығы, айтарлықтай жылдамдық.

Сеанстың ұзақтығы - 60-90 мин, алынатын плазманың көлемі – 600-1000 мл.


Екі әдіс тек бір рет қолданылатын шығыс жүйелерін пайдалана отырып, бір инелі әдістеме (бір перифериялық көктамырды пункциялау) бойынша жүзеге асырылады.


Плазмаферездің әсері бірінші сеанстан кейін көрінеді. Патологиялық өнімдердің концентрациясы едәуір төмендейді, алайда бірнеше сағаттан кейін олардың қандағы мөлшері бастапқы деңгейге жақындайды. Бұл жасушадан тыс интерстициальды кеңістікте немесе жасушаларда орналасқан заттар тамыр арнасына енгенін көрсетеді. Плазмаферездің кейінгі сеанстары осы заттардың жойылуына ықпал етеді, бұл зиянды өнімдердің көп бөлігі тамырлы кеңістіктен тыс жерде орналасқанын ескере отырып, бүкіл ішкі ортаны толығымен қалпына келтіруге әкеледі. Тұрақты оң әсер ету үшін айналымдағы плазманың жалпы көлемі 1-1,5 көлемін алып тастай отырып, 3-6 сеанс қажет. Алынған плазма тұзды ерітінділермен тиімді өтеледі.


Осылайша, плазмаферезді емдік шаралар кешеніне қосу, әсіресе дәрі-дәрмекпен емдеу қиын аурулардың неғұрлым қолайлы ағымына, пациенттердің жағдайын едәуір жақсартуға және олардың дәрілік жүктемесін азайтуға ықпал етеді.



КӨРСЕТІЛІМ

  • Аллергические и аутоиммунные заболевания: бронхиальная астма, ревматоидный артрит, системная красная волчанка, склеродермия, дерматомиозит, аутоиммунный тириоидит (зоб Хашимото), поллинозы, отек Квинке, острая крапивница, бактериальный эндокардит, гломерулонефрит и другие. Аллергиялық және аутоиммундық аурулар: бронх демікпесі, ревматоидты артрит, жүйелі қызыл жегі, склеродермия, дерматомиозит, аутоиммунды тириоидит (Хашимото алқым ісуі), поллиноздар, Квинке ісінуі, жедел есекжем, бактериялық эндокардит, гломерулонефрит және басқалар.
  • Тері аурулары: экзема, псориаз, нейродермит, атопиялық дерматит, фурункулез, безеу.
  • Неврологиялық аурулар: миастения грависі, оның ішінде миастениялық криздер – бұлшықет әлсіздігінің ұстамалары, бастапқы кезеңде бірнеше склероз, амиотрофиялық бүйірлік склероз, Гийен-Барре синдромы (демиелинизациялайтын қабыну полиневропатиясы), әсіресе жедел, бастапқы кезеңде, созылмалы шаршау синдромы.
  • Жүрек-қантамыр аурулары: жүректің ишемиялық ауруы, гипертониялық ауру, аяқ, ми тамырларының атеросклерозы, холестериннің жоғары деңгейі (оның ішінде отбасылық гиперхолестеринемия), қанның жоғары тұтқырлық синдромы, тамыр аурулары (облитерациялайтын эндартериит, тромбоангиит, түйінді артерит, геморрагиялық васкулит).
  • Бауыр аурулары: уытты гепатит, гепатоз, бауыр циррозы, инфекциялық емес сарғаю, Жильбер ауруы.
  • Зат алмасу аурулары: қант диабеті, подагра, порфирия, Вильсон ауруы, гемохроматоз.
  • Акушерлік-гинекологиялық аурулар: жыныстық жолмен берілетін созылмалы инфекциялар (хламидиоз, уреаплазмоз және т.б.), жатыр қосалқыларының созылмалы қабыну аурулары, бедеулік, жүктілікті көтере алмау, жүкті әйелдердің токсикозы (гестозы), тұқым қуалайтын тромбофилия, БФС-синдромы, ХГС-ке аутосинсибилизация, резус-қайшылықты жүктіліктің алдын алу, климактериялық синдром.
  • Урологиялық аурулар: созылмалы простатит, созылмалы пиелонефрит, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі, ерлердегі жыныстық бұзылулар.
  • Қан аурулары: тромбоцитопениялық пурпура, криоглобулинемия, миелома ауруы, макроглобулинемия Вальденстрема, аутоиммунды гемолитикалық анемия.
  • Токсикологиялық жай-күйлер: түрлі уланулар, оның ішінде есірткі және алкогольдік уланулар кезіндегі уытты көріністерді алып тастау.

ҚАРСЫ КӨРСЕТІЛІМ

  • Қан кетулер (ойық жаралар, асқазан-ішек жолдарының, өкпенің, несеп-жыныс жүйесінің ісіктері және т.б.).
  • Жұқпалы және іріңді қабыну процестерінің жіті кезеңі.
  • Гипертермия.
  • Артериялық гипотония, шок (АД<90 ммрс).
  • Сарқылу, жалпы қан ақуызы <55 г/л
  • Анемия (Нb<90г/л)